Relikwiarze — jak przechowywać i eksponować relikwie? Rodzaje, rozmiary, cena

Relikwiarz — co to jest i do czego służy?

Relikwiarz to naczynie kultu religijnego — w kształcie krzyża, monstrancji, puszki lub skrzynki — przeznaczone do przechowywania i eksponowania relikwii, czyli doczesnych szczątków świętych albo przedmiotów związanych z ich życiem. Nazwa pochodzi od łacińskiego reliquiae, czyli „szczątki”. Relikwiarz służy do przechowywania relikwii, zabezpiecza je i pozwala godnie pokazać wiernym — pod mensą ołtarza, w kaplicy albo na ścianie kościoła. W dziale relikwiarze, należącym do sprzętu liturgicznego, dostępnych jest 168 modeli w cenach od 199 zł.

Warto rozróżnić dwie rzeczy: relikwia to sam przedmiot czci, a relikwiarz — naczynie, które ją mieści i eksponuje. Samych relikwii nie godzi się sprzedawać (kan. 1190 § 1 Kodeksu Prawa Kanonicznego) — dlatego w sklepie zamawia się naczynie: relikwiarz, kapsuła na relikwie lub relikwiarium.

Poradnik odpowiada po kolei na pytania: czym relikwiarz różni się od relikwiarium, jakie są rodzaje relikwii i relikwiarzy, z czego się je wykonuje, gdzie przechowuje się relikwie, jak wybrać model i ile kosztuje relikwiarz — na przykładach z oferty U Archanioła.

Relikwiarze z wizerunkiem papieża (Jan Paweł II) omawia poradnik pamiątek JP2; w dziale dostępny jest też m.in. Relikwiarz patynowany Jan Paweł II — 26 cm.

Relikwiarz czy relikwiarium — jaka to różnica?

Relikwiarz to naczynie mieszczące samą relikwię, a relikwiarium — większa, oszklona forma ekspozycyjna, w której relikwiarz lub relikwie wystawia się wiernym. Obie nazwy bywają mylone, dlatego przy zamówieniu warto doprecyzować, czy chodzi o naczynie na relikwię, czy o formę do jej ekspozycji.

W ofercie U Archanioła relikwiaria to 9 modeli w dziale relikwiaria — od Gablota na relikwiarz ze sklejki (1 199 zł) po Relikwiarium na postumencie 110 cm (6 900 zł); ceny relikwiariów sięgają 15 650 zł. Najprostsze relikwiarze kosztują kilkakrotnie mniej — od 199 zł.

Rodzaje relikwii i dobór naczynia

Relikwie dzieli się zwyczajowo na trzy stopnie: pierwszy — cząstki ciała świętego, drugi — przedmioty, których święty używał, trzeci — przedmioty dotknięte relikwią. Podział funkcjonuje w praktyce i ułatwia rozmowę z darczyńcą o tym, co parafia otrzymała.

Dobór naczynia zależy przede wszystkim od rozmiaru relikwii i sposobu przechowywania: drobne cząstki mieszczą naczyńka z szybką (3,2–3,5 cm, np. Naczynko na relikwię z szybką 3,2 cm) i kapsuły (4–8 cm), relikwie do ekspozycji — relikwiarze 9,5–28 cm, a na widokową prezentację w kościele — modele 30–54 cm.

Rodzaje relikwiarzy — kapsuły, krzyże, modele neogotyckie i figuratywne

W ofercie dominują cztery grupy: kapsuły, relikwiarze w kształcie krzyża, modele neogotyckie oraz relikwiarze figuratywne i okolicznościowe — od prostych kapsuł po bogato zdobione modele reprezentacyjne.

Najmniejsze naczyńka z szybką mają 3,2 cm, kapsuły — od 4 cm średnicy, a najwyższy relikwiarz w ofercie ma 54 cm (Relikwiarz złocony w futerale — 54 cm). Na ekspozycję kilku relikwii przygotowano modele wielorelikwiowe: Relikwiarz na pięć relikwii — 32 cm (kapsuła 37 mm — na zamówienie ok. 30 dni) oraz modele na 3 i 4 relikwie. Wybrane modele mają dużą lunę — okrągłe okno na relikwię o średnicy 7,6 cm (Relikwiarz mosiężny 27 cm — duża luna, na zamówienie ok. 2 tygodni).

Z czego wykonuje się relikwiarze?

Podstawowym materiałem jest mosiądz złocony lub pozłacany — 124 z 168 modeli ma złocenie w nazwie katalogowej; dalej brąz pozłacany (3 modele), srebro i srebro patynowane (6 modeli), nikiel (2 modele), miedź patynowana (2 modele) oraz drewno jako podstawa pod srebrną kapsułę.

Przykłady: Relikwiarz z brązu, pozłacany — 19,5 cm (529 zł), Relikwiarz srebrny 23,5 cm — św. Rita (1 660 zł), Relikwiarz niklowany — 25 cm (1 200 zł) i Relikwiarz miedziany w formie drzewa — 30 cm (2 800 zł). Historycznie relikwiarze wykonywano z metali szlachetnych lub kości słoniowej i zdobiono drogimi kamieniami oraz malowidłami; współcześnie dominują złocenia, srebrzenia i patyna.

Gdzie przechowywać relikwie w kościele?

Utrwalonym zwyczajem jest składanie relikwii pod mensą ołtarza poświęconego — Ogólne Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego zaleca ten zwyczaj zachować, troszcząc się o stwierdzenie autentyczności relikwii (OWMR 302). Poza ołtarzem relikwie przechowuje się w relikwiarzach wystawianych do czci wiernych oraz w zakrystii lub kaplicy relikwii.

• Pod mensą ołtarza — klasyczne miejsce relikwii; OWMR 302 wprost zaleca zachowanie tego zwyczaju.
• Ekspozycja w kościele — relikwiarz na ołtarzu lub ścianie; przy aranżacji prezbiterium trzeba pamiętać, że na ołtarzu lub obok niego umieszcza się krzyż z wizerunkiem Chrystusa, dobrze widoczny dla wiernych (OWMR 308).
• Zakrystia i kaplica — relikwie drugiego i trzeciego stopnia oraz relikwiarze zapasowe przechowuje się w zamkniętej szafie; porządek zakrystii porządkuje checklista przygotowania ołtarza.
• Tabernakulum — służy do przechowywania Najświętszego Sakramentu (OWMR 314); dobór tabernakulów opisuje poradnik o tabernakulum.

Jak osadzić relikwię i o nią dbać?

Przed złożeniem relikwii w ołtarzu trzeba stwierdzić ich autentyczność (OWMR 302) — w praktyce parafialnej służy temu dokument pochodzenia przekazywany przez darczyńcę. Kapsuła relikwiarza ma być szczelna i stabilna, żeby relikwia nie przesuwała się przy przenoszeniu; model z futerałem — jak Relikwiarz neogotycki z futerałem — 30 cm — ułatwia bezpieczne przechowywanie i transport.

Drobne cząstki osadza się w kapsułach i naczyńkach z szybką, a większe relikwie — w relikwiarzach z większą kapsułą. Gdy dokumentu brakuje, pierwszym krokiem jest uzyskanie potwierdzenia pochodzenia od darczyńcy; do czasu wyjaśnienia relikwiarz przechowuje się w zakrystii.

Jak wybrać relikwiarz? Pięć kroków

Wybór sprowadza się do pięciu decyzji: rozmiar relikwii, miejsce ekspozycji, liczba relikwii, materiał i sposób przechowywania.

1. Rozmiar relikwii — drobna cząstka: naczyńko z szybką (3,2–3,5 cm) lub kapsuła (4–8 cm); relikwia średnia: relikwiarz 9,5–28 cm; duża forma: model 30–54 cm.
2. Miejsce ekspozycji — ołtarz główny: modele reprezentacyjne (neogotycki, srebrny na drewnie 40 cm); kaplica lub ściana: Relikwiarz w kształcie krzyża — 21 cm; zakrystia: kapsuła.
3. Liczba relikwii — pojedyncza: standard; kilka: modele na 3, 4 lub 5 relikwii (np. Relikwiarz na pięć relikwii — 32 cm).
4. Materiał — złocony mosiądz (standard oferty), srebro i srebro patynowane, nikiel, brąz, miedź patynowana.
5. Przechowywanie — na co dzień w zakrystii, w zamkniętej szafie; modele z futerałem ułatwiają transport na uroczystości.

Modele wykonywane na zamówienie mają dłuższy czas realizacji — relikwiarz z luną 7,6 cm powstaje ok. 2 tygodni, a krzyż na pięć relikwii — ok. 30 dni; dokładny termin potwierdzany jest przy zamówieniu.

Ile kosztuje relikwiarz?

Ceny relikwiarzy zaczynają się od 199 zł za kapsułę o średnicy 4 cm i rosną wraz z rozmiarem oraz zdobieniem: kapsuły i relikwiarze 17–22 cm kosztują 333–479 zł, neogotycki model z futerałem — 779 zł, srebrny na drewnie 40 cm — 858 zł, a bogato zdobione modele reprezentacyjne przekraczają 10 000 zł — np. Relikwiarz mosiężny, bogato zdobiony — 50 cm (10 800 zł). Na cenę wpływa wysokość, materiał, zdobienie (kamienie szlachetne, złocenie) oraz liczba kapsuł w modelach wielorelikwiowych. Aktualne ceny i dostępność widać przy produktach w dziale relikwiarze.

Historia relikwiarzy — od mensy ołtarza po monstrancje

Zwyczaj umieszczania relikwii w mensie ołtarza sięga pierwszych wieków chrześcijaństwa — przeniesienie relikwii i złożenie ich pod ołtarzem było najstarszą formą kanonizacji. Inspiracją była wizja z Apokalipsy św. Jana o duszach zabitych pod ołtarzem; od VII wieku biskupi dokonywali elewacji — uroczystego podniesienia szczątków i złożenia ich w godniejszym miejscu, najczęściej w kościele, w pobliżu ołtarza.

Z czasem formy relikwiarzy się różnicowały: od skrzyń i sarkofagów, przez relikwiarze w kształcie monstrancji i krzyża, po popiersia świętych. Wykonywano je z metali szlachetnych lub kości słoniowej, zdobiono drogimi kamieniami i malowidłami. Współczesne relikwiarze w ofercie U Archanioła nawiązują do tych form: krzyż, forma monstrancji, model neogotycki czy figuratywny z wizerunkiem świętego.

FAQ — relikwiarze i relikwie

Co to jest relikwiarz?

Relikwiarz to naczynie kultu religijnego — w kształcie krzyża, monstrancji, puszki lub skrzynki — w którym przechowuje się i eksponuje relikwie, czyli doczesne szczątki świętych lub przedmioty związane z ich życiem. W dziale relikwiarze dostępnych jest 168 modeli w cenach od 199 zł.

Czym relikwiarz różni się od relikwii?

Relikwia to sam przedmiot czci — cząstka ciała świętego lub przedmiot z nim związany; relikwiarz to naczynie, w którym relikwia jest przechowywana i eksponowana. Samych relikwii nie godzi się sprzedawać (kan. 1190 § 1 KPK).

Czym różni się relikwiarz od relikwiarium?

Relikwiarz mieści samą relikwię; relikwiarium to oszklona forma ekspozycyjna — w ofercie U Archanioła gabloty i modele na postumencie (dział relikwiaria, 9 modeli od 1 199 zł), w których wystawia się relikwiarze i relikwie.

Jakie są rodzaje relikwiarzy?

Kapsuły okrągłe i owalne, naczyńka z szybką, relikwiarze w kształcie krzyża, modele neogotyckie, figuratywne (z wizerunkami świętych) oraz wielorelikwiowe — na 3, 4 lub 5 relikwii. Wysokości od 3,2 cm do 54 cm.

Z jakich materiałów wykonuje się relikwiarze?

Najczęściej z mosiądzu złoconego lub pozłacanego (124 z 168 modeli), a także z brązu pozłacanego, srebra i srebra patynowanego, niklu oraz miedzi patynowanej. Historycznie używano też kości słoniowej.

Ile kosztuje relikwiarz?

Od 199 zł za kapsułę 4 cm; relikwiarze 17–22 cm kosztują 333–479 zł, neogotycki z futerałem — 779 zł, srebrny na drewnie 40 cm — 858 zł, a największe modele reprezentacyjne przekraczają 10 000 zł.

Czy w relikwiarzu można umieścić kilka relikwii?

Tak — dostępne są modele na 3, 4 i 5 relikwii; największy z nich to krzyż na pięć relikwii o wysokości 32 cm z kapsułą o średnicy 37 mm (wykonywany na zamówienie, ok. 30 dni).

Gdzie przechowuje się relikwie w kościele?

Zgodnie z utrwalonym zwyczajem — pod mensą ołtarza poświęconego (OWMR 302); poza tym w relikwiarzach wystawianych do czci wiernych oraz w zakrystii lub kaplicy. Tabernakulum służy do przechowywania Najświętszego Sakramentu (OWMR 314).

Czy relikwie można mieć w domu?

Relikwie znaczne i doznające wielkiej czci nie mogą być przeniesione na stałe bez zezwolenia Stolicy Apostolskiej (kan. 1190 § 2 KPK). Ograniczenie nie dotyczy drobnych relikwii trzeciego stopnia — przedmiotów dotkniętych relikwią.

Czy relikwiarz może stać na ołtarzu?

Relikwiarz można wystawić do czci wiernych; złożenie relikwii pod mensą ołtarza poświęconego to zwyczaj zalecany przez OWMR 302. Podczas samej Mszy na mensie ołtarza mogą znajdować się tylko przedmioty konieczne do jej sprawowania (OWMR 306).

Co zrobić, gdy parafia dostała relikwię bez dokumentu?

OWMR 302 nakazuje zatroszczyć się o stwierdzenie autentyczności relikwii przed złożeniem ich w ołtarzu — dlatego pierwszym krokiem jest uzyskanie potwierdzenia pochodzenia od darczyńcy; do czasu wyjaśnienia relikwiarz przechowuje się w zakrystii.

Podsumowanie i wezwanie do działania

Plan w skrócie: naczyńko z szybką lub kapsuła 3,2–8 cm na drobne relikwie, relikwiarz 17–22 cm na ekspozycję, neogotycki lub srebrny model 30–40 cm na uroczystości, a na duże wnętrza — modele do 54 cm; do tego dokument pochodzenia relikwii w teczce zakrystii. Zobacz pełną ofertę w dziale relikwiarze, formy ekspozycyjne w relikwiariach, a naczynia towarzyszące — monstrancje (poradnik: monstrancja — co to jest i kiedy wynosi się Najświętszy Sakrament), tron pod monstrancję i tabernakulum. Zamów relikwiarz dzisiaj, by zdążyć przed najbliższą parafialną uroczystością.