Patena liturgiczna to naczynie w kształcie talerzyka, na którym podczas Mszy leży hostia celebransa — razem z kielichem tworzy podstawowy komplet naczyń liturgicznych (OWMR 327). W tym poradniku: rodzaje paten (kielichowa, głęboka, komunijna, z przykrywką, polowa i do chorych), rozmiary, materiały, przepisy OWMR oraz ceny z naszej oferty.
Co to jest patena? Nazwa i zadanie
Nazwa pochodzi od łacińskiego patere (miska) i greckiego diskos; zadaniem pateny jest zbieranie i chronienie cząstek Najświętszego Sakramentu przed profanacją (pl.wikipedia.org/wiki/Patena). Rodzaj pateny dobiera się do sposobu użycia: inna pracuje w komplecie z kielichem, inna przy koncelebrze, a inna przy rozdawaniu Komunii.
Rodzaje paten liturgicznych
W liturgii rzymskiej wyróżnia się trzy rodzaje paten: kielichową, głęboką i komunijną (pl.wikipedia.org/wiki/Patena); w ofercie sklepów spotyka się dodatkowo pateny z przykrywką, do chorych i polowe.
- Patena kielichowa — płaska, dopasowana do czaszy kielicha; leży na niej hostia, którą kapłan konsekruje, łamie i spożywa (pl.wikipedia.org/wiki/Patena). W naszym dziale m.in. patena na kielich 145 mm (445 zł) i patena kielichowa z przetłoczeniem na czaszę (860 zł).
- Patena głęboka — okrągła i głęboka; wkłada się na nią komunikanty dla wszystkich uczestników liturgii. OWMR 331 dopuszcza użycie jednej głębszej pateny do konsekracji hostii dla kapłana, diakona, usługujących i wiernych. Do koncelebry służą modele o średnicy 10–16 cm, np. patena głęboka 10 cm — 259 zł.
- Patena komunijna — płaska patena z uchwytem, którą ministrant trzyma pod brodą przyjmującego Komunię, aby okruchy hostii nie spadły na ziemię (pl.wikipedia.org/wiki/Patena). U nas odpowiada jej patena ministrancka z rączką (445 zł), a do rozdawania Komunii służą pateny do podawania (od 509 zł).
- Patena z przykrywką — przykrywka chroni hostie przed zanieczyszczeniem, a wybrane modele można łączyć pionowo; pojemność ok. 120 komunikantów (np. patena do koncelebry 10 cm, 1 290 zł).
- Patena polowa — model z obrotową przykrywką (z przezroczystej plexi lub metalową) i pojemnością ok. 200 komunikantów — 539 zł.
- Patena do chorych — mała patena o średnicy 11 cm do posługi chorym — 639 zł.
Średnice i pojemności — jak dobrać rozmiar?
Pateny w naszym dziale mają średnice od 10 do 25 cm. Typowa średnica pateny kielichowej to ok. 15 cm (modele 145 mm i 15 cm); pateny głębokie do koncelebry mają 10–16 cm, a duża patena na dużą hostię — 22,5 cm. Pojemność modeli z przykrywką to ok. 120 komunikantów, a patena polowa mieści ok. 200 komunikantów.
Z czego wykonuje się pateny?
Patena powinna być wykonana — przynajmniej wewnątrz — ze szlachetnego, niekorodującego metalu (pl.wikipedia.org/wiki/Patena). Zgodnie z OWMR 328 patena z metalu mniej szlachetnego od złota powinna mieć pozłacaną powierzchnię mającą kontakt z hostią. Współczesne modele wykonuje się najczęściej z mosiądzu pozłacanego — także w naszej ofercie; spotyka się również wykończenia niklowe (np. patena do podawania, 509 zł).
Przepisy liturgiczne w praktyce
- patena należy razem z kielichem do najważniejszych naczyń liturgicznych (OWMR 327);
- jeśli jest z metalu mniej szlachetnego od złota, powinna być pozłacana od wewnątrz (OWMR 328);
- jedna głębsza patena może posłużyć do konsekracji hostii dla kapłana, diakona, usługujących i wiernych (OWMR 331);
- po Komunii patenę wyciera się puryfikaterzem (OWMR 279).
Jaka patena do kielicha mszalnego?
Do kielicha dobiera się patenę kielichową — płaską, dopasowaną do czaszy, najczęściej o średnicy ok. 15 cm. W naszym dziale znajdziesz modele od 445 zł, m.in. z przetłoczeniem na czaszę (860 zł) i grawerowane (1 060 zł). Komplet do sprawowania Eucharystii skompletujesz w dziale kielichy mszalne — o samym doborze przeczytasz w poradniku Kielich z pateną i futerałem.
Pielęgnacja pateny
Po Komunii patenę wyciera się puryfikaterzem (OWMR 279), a na co dzień wystarczy miękka ściereczka. Nie używaj środków ściernych ani drucianych gąbek, a złocone powierzchnie poleruj miękką tkaniną. Patenę najlepiej przechowywać w etui lub na wyściełanej półce — obok kompletu bielizny kielichowej.
Historia i symbolika
Patena weszła do liturgii na początku IV wieku; dawniej symbolizowała nowy Grób Pański i przypominała Wieczernik oraz pierwsze przeistoczenie dokonane w Wielki Czwartek (pl.wikipedia.org/wiki/Patena). Od średniowiecza upowszechniły się pateny zbliżone do dzisiejszych — płaskie, ze spadkiem ku wnętrzu, co ułatwiało zbieranie okruchów hostii (pl.wikipedia.org/wiki/Patena).
Ile kosztuje patena liturgiczna?
W naszym dziale pateny kosztują od 179 zł do 2 400 zł. Przykłady: patena gładka 10 cm — 179 zł, głęboka do koncelebry od 259 zł, kielichowa 145 mm — 445 zł, ministrancka — 445 zł, do podawania — od 509 zł, polowa — 539 zł, do chorych — 639 zł, z przykrywką — od 1 099 zł, głęboka na dużą hostię 22,5 cm — 1 799 zł, a jej wersja z przykryciem — 2 400 zł. Wszystkie modele zobaczysz w dziale pateny liturgiczne.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest patena?
Patena to płaski talerzyk ze szlachetnego metalu, na którym w czasie Mszy leży hostia celebransa; razem z kielichem należy do najważniejszych naczyń liturgicznych (OWMR 327).
Czym różni się patena kielichowa od głębokiej?
Patena kielichowa jest płaska i dopasowana do czaszy kielicha — leży na niej hostia celebransa. Patena głęboka mieści komunikanty dla wszystkich uczestników liturgii i bywa używana wtedy, gdy zachodzi potrzeba konsekracji komunikantów (pl.wikipedia.org/wiki/Patena).
Jaka patena do koncelebry?
Głęboka patena o średnicy 10–16 cm, mieszcząca hostie dla koncelebransów. OWMR 331 dopuszcza użycie jednej głębszej pateny do konsekracji hostii dla kapłana, diakona, usługujących i wiernych.
Czym jest patena komunijna i kto ją trzyma?
To płaska patena z uchwytem, którą ministrant trzyma pod brodą przyjmującego Komunię, aby okruchy hostii nie spadły na ziemię (pl.wikipedia.org/wiki/Patena). W naszym dziale odpowiada jej patena ministrancka z rączką (445 zł).
Czy patena musi być złocona?
Jeśli jest z metalu mniej szlachetnego od złota, powinna mieć pozłacaną powierzchnię mającą kontakt z hostią (OWMR 328). Złocona powierzchnia jest też odporniejsza na zabrudzenia i łatwiejsza do czyszczenia.
Do czego służy patena z przykrywką?
Przykrywka chroni hostie przed zanieczyszczeniem; pateny z przykrywką w naszym dziale mają pojemność ok. 120 komunikantów, a wybrane modele można łączyć pionowo. Ceny od 1 099 zł do 2 400 zł.
Co to jest patena polowa?
Patena polowa ma obrotową przykrywkę (z przezroczystej plexi lub metalową) i mieści ok. 200 komunikantów — w naszym dziale 539 zł.
Ile kosztuje patena liturgiczna?
Od 179 zł (patena gładka 10 cm) do 2 400 zł (patena głęboka 22,5 cm z przykryciem).
Jak czyścić patenę?
Po Komunii wyciera się ją puryfikaterzem (OWMR 279); na co dzień wystarczy miękka ściereczka, bez środków ściernych.
Zobacz też: kielichy mszalne, puszki mszalne, naczynia liturgiczne oraz pateny liturgiczne.
